Kim są baptyści?

Baptyzm na świecie i w Polsce: historia oraz czasy współczesne

—————————————————————————————————————————-

Baptyzm na świecie i w Polsce: historia oraz czasy współczesne

Baptyzm jako nurt ewangelikalny

Baptyzm wpisuje się w nurt protestantyzmu ewangelikalnego i, podobnie jak ten ruch, akcentuje podstawowe zasady XVI-wiecznych reformatorów. Ewangelikalizm podkreśla najwyższą rangę Biblii jako źródła ostatecznego autorytetu w sprawach wiary i praktyki chrześcijańskiej (biblizm), podstawowe znaczenie zbawczej ofiary Chrystusa na krzyżu (krzyżocentryzm), w tym osobistego przyswojenia przez wierzącego owoców tego czynu poprzez upamiętanie się, czyli odwrócenie się od grzechów, jak i doświadczenie nowych narodzin (konwertyzm). Ważną rolę odgrywa zaangażowanie się wierzącego w wykonywanie religijnych i społecznych zobowiązań wynikających z Pisma Świętego (aktywizm) (Pasek, 2004, cytowany w: Zieliński, 1995).

Początki baptyzmu na świecie i w Polsce

Zgodnie z tym, co pisze Zieliński (1994), początki baptystów wiążą się nie tylko z Reformacją, ale również z ogólnoeuropejskim ruchem postulującym głęboką odnowę chrześcijaństwa. Dostępne źródła podają, że pierwsze zbory baptystyczne powstały w łonie purytanizmu jako jednego z angielskich nurtów pobożnościowych. Pragnąc odbudować nowotestamentowy model Kościoła postulowali konieczność świadomego chrztu w wieku dorosłym będącego zewnętrznym przejawem wiary (w tym baptyści naśladowali anabaptystów). Odrzucili wizję Kościoła-organizacji, do którego przystępuje się niemal automatycznie, na mocy tradycji i utartego zwyczaju. Z racji tak pojmowanego chrześcijaństwa, baptyści rozpoczęli formowanie własnych zborów złożonych z osób wierzących, gdzie wszyscy wyznawcy mieli równy status i jednakowe prawo głosu w sprawach gminy kościelnej. Dodajmy, że baptyści od samego początku byli podzieloną grupą wiernych. Naśladowców purytanów[1] zwano baptystami partykularnymi, natomiast tych, których korzenie sięgają głównie anabaptyzmu[2] nazwano baptystami generalnymi („Kim jesteś baptysto?”).

Pierwsze zbory baptystów powstały w Londynie około roku 1612 i składały się w dużej części z powracających z wygnania emigrantów angielskich, którzy pragnęli utworzyć na ziemiach brytyjskich zbory świadomych chrześcijan. Zieliński (1994) podaje, że największy wzrost liczby zborów baptystycznych miał miejsce z chwilą powstania tak zwanej Republiki Angielskiej przypadającej na lata 1649-1660. W tym czasie rządy w kraju sprawował parlament oraz lordowie protektorzy, wśród których najsłynniejszym był Oliwer Cromwell. Baptyzm przyjmowali w tym okresie oficerowie oraz żołnierze armii Republiki. Oprócz nich baptystami stali się również słynni pisarze i poeci tacy jak John Bunyan, autor powieści alegorycznej zatytułowanej Wędrówki pielgrzyma oraz John Milton, autor sławnego poematy Raj utracony.

Po przywróceniu monarchii, ruch baptystyczny doświadczał prześladowań z powodu przekonań religijnych. Wielu wyznawców podlegało karom cielesnym lub grzywnom. Mimo prześladowań, występowali z żądaniami przywrócenia wolności sumienia i wyznania. Co więcej, baptyści zasłynęli z walki o wolność światopoglądową dla wszystkich i popierali procesy prodemokratyczne w wielu państwach.

Z powodu prześladowań, członkowie zborów baptystycznych szukali schronienia na ziemi amerykańskiej. Tam rozwój ruchu nastąpił w XVIII wieku. Z zamiarem popierania akcji zakładania nowych zborów w roku 1707 powstał Filadelfijski Związek Baptystów, który propagował zasady Ewangelii głównie w gronie pionierów kolonizacji Zachodu. Jednakże prawdziwy rozkwit idei baptyzmu amerykańskiego datuje się na okres wielkiego przebudzenia w Nowej Anglii, w okresie poprzedzającym północnoamerykańską rewolucję. W skutek ożywienia religijnego powstawały zbory, szkoły, ośrodki opieki i pomocy charytatywnej, wydawnictwa oraz uczelnie wyższe. Tam, gdzie pojawiali się baptyści oprócz troski o powstanie gminy kościelnej, zabiegano także o powstanie zakładu oświatowego oraz pracy diakonijnej. Zgodnie z przekonaniami baptystycznymi, głoszenie Słowa Bożego obejmowało całego człowieka, nie tylko w sferze religijnej, ale również w wymiarze intelektualnym i bytowym.

Przełom XVIII i XIX wieku zapieczętowany został dynamicznym rozwojem baptystycznych, zamorskich działań misyjnych. W roku 1792 powstało Angielskie Baptystyczne Towarzystwo Misyjne, które pod wodzą Williama Careya prowadziło pierwszą światową misję w Indiach. W 1793 David George rozpoczął wyprawę afrykańską, zaś na początku XIX wieku Adoniram Judson i Luther Rice rozpoczęli amerykańską misję w Birmie.

W XIX wieku nastąpiła globalna ekspansja ruchy baptystycznego. Ewangelizatorzy dotarli do Australii i Nowej Zelandii. Do Polski baptyści dotarli w roku 1858. W Adamowie pod Warszawą grupa czytelników Biblii postanowiła przyjąć chrzest na wyznanie wiary. Bednarczyk (1997) podaje, że pierwszym zborem na naszych terenach był Polski Kościół Chrześcijan Baptystów.

Dostępne źródła wspominają nazwisko Gotfryda F. Alfa, misjonarza, którego aktywność w XIX wieku na ziemiach polskich doprowadziła do powstania nowych zborów: w Kurkówku koło Łasku (1870), w Zezulinie koło Lublina (1873), w Warszawie (1875), Żyrardowie (1875) oraz Łodzi przy ulicy Nawrot (1878). Mimo że ruch baptystyczny był traktowany jako odszczepieńcza sekta i doświadczał silnych represji ze strony władz kościelnych, nadal rozwijał się dynamicznie (Seweryn, 2008).

Aż do początku lat 20-tych XX wieku baptyzm rozprzestrzeniał się głównie wśród ludności pochodzenia niemieckiego. Po tej dacie ruch ten zaczął zyskiwać popularność w gronie Polaków zamieszkujących tereny ówczesnej wschodniej rubieży Rzeczpospolitej (Zieliński, 1994).

W okresie międzywojennym istniały dwa związki baptystyczne: niemiecki i słowiański. Po wojnie, Kościół baptystyczny uzyskał ze strony państwa polskiego uznanie na drodze administracyjnej. Jednakże największą swobodę, zarówno religijną, polityczną jak i kontaktów z zagranicą przyniósł upadek komunizmu w Polsce. Otwarto nowe możliwości rozwoju mniejszości religijnych, w tym także wspólnot ewangelikalnych (Pasek, 2004). W 1989 roku złagodzono ścisłą konieczność ratyfikowania władz kościelnych przez wydziały ds. wyznań oraz nadzór państwowy nad życiem religijnym. Wraz z odzyskaniem pełnej suwerenności, dostosowano polskie prawo wyznaniowe do norm zachodnich. W 1995 roku nowe regulacje ustawowe przyznano Kościołowi Ewangelicko-Metodystycznemu oraz Kościołowi Chrześcijan Baptystów. Dwa lata później, w 1997 roku uchwalono ustawę regulującą stosunki między państwem a Kościołem Zielonoświątkowym.

W chwili obecnej największym skupiskiem osób wyznania baptystycznego są Stany Zjednoczone Ameryki (ok. 31 mln.).

Wyznanie wiary

Wśród protestantów różnych denominacji, od początku widoczne było dążenie do określenia prawd wiary opartych na Biblii. W ramach istniejących konfesji protestanckich wymienia się, między innymi, Siedem Artykułów Wiary z Schleitheim z roku 1527 będących unikatowym dokumentem wiary anabaptystycznej, prezentującym zasadnicze przekonania odnośnie kościoła, chrześcijaństwa oraz etyki (Teologia.protestanci.org – teologia dla początkujących i zaawansowanych), Konfesję augsburską z 1530 roku, Konfesje helweckie opracowane w latach 1536 i 1566, Katechizm Heidelberski z 1562 roku oraz Londyńskie Wyznanie Wiary (LWW) z 1644, które zostało wydane przez siedem zborów baptystycznych. Ostateczną wersję tego wyznania (II Londyńskie Wyznanie Wiary) ogłoszono publicznie we wrześniu1689 roku za pośrednictwem Zgromadzenia Ogólnego Baptystów. II Londyńskie Wyznanie Wiary, zwane także Konfesją II londyńską jest zbliżone do Westminsterskiego z roku 1646 powstałego w gronie angielskich purytanów.

Polskich baptystów obowiązuje tak zwane Wyznanie Wiary Baptystów Polskich z 1930 roku, w którego skład wchodzi 14 artykułów. W tym wyznaniu czytamy, między innymi, że kanon Starego Testamentu zawiera 39 ksiąg, a Nowy Testament ma ich 27. Mowa jest ponadto o tym, że istnieje tylko jeden Bóg, człowiek popadł w grzech, został odkupiony przez Chrystusa i jest zaproszony do przyjęcia daru zbawienia, a dzięki Duchowi Świętemu oraz Słowu Bożemu może dostąpić obudzenia z duchowej śmierci i zostać uświęcony. Wspomina się o konieczności udzielania chrztu na znak wyznania wiary oraz sprawowania Wieczerzy Pańskiej. Czytamy tam o zborze Pańskim, jego członkach, przełożonych, zebraniach, o zasadach przyjmowania bądź wykluczenia członków ze społeczności wiernych. Konfesja mówi o kultywowaniu biblijnej tradycji dnia odpoczynku, o biblijnym obrazie małżeństwa, o posłuszeństwie wobec władzy świeckiej, jak też o rzeczach ostatecznych.

Nabożeństwo baptystyczne

Vose (1997) w artykule opisującym istotę nabożeństwa chrześcijańskiego podaje, że Biblia przedstawia nam wiele różnych cech, którymi nabożeństwo powinno się charakteryzować. Ich klasyfikację można ograniczyć do trzech typów, do nabożeństwa liturgicznego, spontanicznego oraz charyzmatycznego. Autor zauważa, że na przestrzeni wieków Kościół skłaniał się zwykle do jednego lub dwóch, jednak jest oczywiste, że potrzebujemy wszystkich form.

Cytowany autor, jako pastor, a w latach 1985-1990 również prezes Światowego Związku Baptystów, stwierdza, że choć baptyści nie wiążą się sformalizowanymi wzorcami liturgicznymi, posiadają model sprawowania nabożeństwa. Został on ustalony pod wpływem lokalnych lub krajowych tradycji. Nierzadko próby wprowadzania zmian w zwyczaje rodziły konflikty i ostre sprzeciwy. Zwraca uwagę, że nabożeństwo chrześcijańskie ma przede wszystkim na celu uwielbienie Boga. Jest momentem stanięcia przed Bogiem, w trakcie którego Kościół wyraża tęsknotę za Panem jak też pragnienie wyzbycia się utrapień związanych z życiem na ziemi. Dobre nabożeństwa ukazuje zarazem zachwyt Bogiem, jak i radość. Można w związku z tym wyróżnić siedem cech charakteryzujących nabożeństwo chrześcijańskie.

Po pierwsze, jest ono aktem ofiarniczym na wzór ofiary Abla. Wspomniany autor odwołuje się do fragmentu z 1 Księgi Mojżeszowej 4:4, gdzie mówi się o ofierze złożonej przez Abla. Moment, w którym człowiek składa Bogu ofiarę ze zwierzęcia na znak usunięcia przeszkody w społeczności z Bogiem, stał się podstawowym warunkiem przyjęcia człowieka przez Boga w Izraelu. W kulcie chrześcijańskim idea ofiary pojawia się jako metafora, gdyż Chrystus raz na zawsze złożył z siebie doskonałą ofiarę na krzyżu. W Liście do Rzymian 12:1 pojawia się wezwanie do złożenia swoich ciał na ofiarę żywą, świętą i miłą Bogu.

Po drugie, nabożeństwo powinno być aktem podziwu i bojaźni. Jest to aspekt, z którym nie zawsze mamy do czynienia w czasie sprawowania kultu. Zajmuje on jednak ważne miejsce w Biblii. Czytamy, że Abrahama „ogarnął lęk i głęboka ciemność” (1M 15:12). Momentów, w których Izrael odczuwał lęk i bojaźń przed Bogiem było wiele. W Nowym Testamencie też wspomina się o lęku przed Panem Bogiem. W Liście do Hebrajczyków 12:28 autor mówi, że Bogu należy oddawać cześć z należnym szacunkiem i bojaźnią. Również Księga Objawienia nie stroni od nauczania o Bogu jako tym, który budzi w człowieku bojaźń.

Kolejnym elementem chrześcijańskiego nabożeństwa jest radość. Biblia w wielu miejscach wspomina o radości przeżywanej przez wierzących podczas składania ofiar. Często mówi się o grze na instrumentach oraz o radosnym krzyku na cześć Pana.

Mimo że wcześniej mowa była o bojaźni Bożej, która powinna towarzyszyć uczestnikom nabożeństwa, należy zauważyć, że w Nowym Testamencie szczególnie akcentuje się osobistą, intymną relację z Bogiem. O tym, że nabożeństwo chrześcijańskie jest aktem wspólnoty przekonuje nas sam Paweł Apostoł w Liście do Rzymian 8:15.Czytamy tam, że nie powinniśmy znów ulegać bojaźni. Autor listu zachęca do tego, aby miłość usunęła wszelki strach. Z kolei, w 1Liście Jana 4:18 pojawia się wezwanie do trwania w Chrystusie i do posiadania niezachwianej ufności, która uwalnia od wstydu i strachu.

Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem, który towarzyszy osobom zbierającym się na nabożeństwie jest uwielbianie Boga. Lud izraelski w chwilach trudnych, kiedy przygotowywał się do bitwy czy jakiejkolwiek konfrontacji, praktykował oddawanie Bogu czci i uwielbienia. W obliczu inwazji Lewici chwalili Boga izraelskiego (2 Krn 20:19). Kult w takiej postaci miał być manifestacją wiary w wielkość, dobroć oraz moc Boga.

Wreszcie warunkiem sprawowania nabożeństwa jest postawa posłuszeństwa. Sam Pan Jezus powiedział, „Jeśli mnie miłujecie, przykazań moich przestrzegać będziecie” (J 14:15), co oznacza, że miłość do Boga przejawia się w tym, że człowiek przestrzega Jego poleceń.

Zdarza się, że nabożeństwu towarzyszą szczególne przejawy obecności Boga prowadzące do uniesień modlitewnych, popadania w zachwyt oraz niewysłowioną radość.

Obecna działalność Kościoła Chrześcijan Baptystów w Polsce

Dane zamieszczone w opracowaniu statystycznym z roku 2013 mówią o istnieniu 92 zborów Kościoła Chrześcijan Baptystów w RP (w skr. KChB). W ramach KChB działają liczne agendy, ośrodki rekreacyjno-katechetyczne, służby, komisje oraz duszpasterstwa. Zainteresowani maja możliwość podjęcia studiów licencjackich kształcących w zakresie teologii baptystycznej w Wyższym Baptystycznym Seminarium Teologicznym w Warszawie.

Od 1925 regularnie ukazuje się miesięcznik zatytułowany Słowo Prawdy będący również w obiegu elektronicznym.

Warto wspomnieć, że Kościół Chrześcijan Baptystów jest zrzeszony w Polskiej Radzie Ekumenicznej ukonstytuowanej w roku 1946. W skład rady obecnie wchodzi siedem Kościołów członkowskich, w tym Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny w RP, Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP, Kościół Polskokatolicki w RP, Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny oraz wspomniany Kościół Chrześcijan Baptystów. Celem działalności Rady jest, między innymi, wspieranie rozwoju dialogu ekumenicznego, tolerancji religijnej oraz pielęgnowanie braterskich stosunków pomiędzy Kościołami (por. www.ekumenia.pl).

Oprócz członkostwa w Polskie Radzie Ekumenicznej, KChB przynależy do organizacji zwanej Aliansem Ewangelicznym, której początki sięgają roku 1999. Jednym z podstawowych celów tej organizacji jest wspieranie oraz inicjowanie współpracy między kościołami ewangelicznymi. Członkami Aliansu są ewangeliczne kościoły protestanckie oraz inne organizacje.

Słynni baptyści

Wśród przedstawicieli współczesnego baptyzmu można wymienić: kaznodzieję Billy’ego Grahama, historyka Kościoła Kennetha Scotta Latourettego, teologa Carla Henry’ego, filantropa J.D. Rockefellera, kosmonautę Jamesa Irwina, kandydata na prezydenta pastora Jassiego Jacksona oraz prezydentów USA w tym Andrew Johnsona, Warrena Hardinga, Harry’ego Trumana, Jimmy’ego Cartera oraz Billy’ego Clintona. Do znanych baptystów zaliczyć można Johny’ego Casha, Chucka Norrisa i Kevina Costnera.

Literatura

Bednarczyk, K. (1997) Historia zborów baptystów w Polsce do 1939 roku. Warszawa.

Główny Urząd Statystyczny. (2013) Wyznania religijne. Stowarzyszenia narodowościowe i etniczne w Polsvce 2009-2011. Warszawa.

Pasek, Z. (2004) „Wspólnoty ewangelikalne we współczesnej Polsce”, w: Tadeusz J. Zieliński (red.) Ewangelikalny protestantyzm w Polsce u progu XXI wieku. Warszawa-Katowice.

Vose, G. N. (1997) „Istota nabożeństw w perspektywie biblijnej”, w: Słowo Prawdy 7-8.

Zielinski, T.J. (1994) „Historia baptyzmu i zasady wiary”, w: Słowo Prawdy. 7-8.

Zieliński, Z. J. (1995) „Purytanizm. Zarys dziejów, ideologii i obyczajów anglosaskiego ruchu reformacyjnego”, w: Rocznik Teologiczny z.2.

Źródła internetowe:

„Kim jesteś baptysto?”, pobrane w www 27-12-2014 http://www.baptysci.pl/slowo-prawdy/825-kim-jestes-baptysto?showall=1

Kościół Chrześcijan Baptystów, pobrane w www 27-12-2014 http://www.baptysci.pl/

Opoka Słownik, pobrane w www 27-12-2014 http://www.opoka.org.pl/slownik/ltk/anabaptysci.html

Protestanci. org – teologia dla początkujących i zaawansowanych, pobrane w www 27-12-2014 http://www.teologia.protestanci.org/

Seweryn, A. (2007) „Zarys dziejów baptyzmu w Polsce”, pobrane w www 27-12-2014 http://www.baptysci.pl/kosciol/1083-zarys-dziejow-baptyzmu-w-polsce-1858-2008?showall=1

Wyznanie Wiary Baptystów Polskich, pobrane w www 27-12-2014 http://www.protestanci.org/artykuly/art4.php

[1] Purytanom baptyści zawdzięczają: troskę o wykształcenie teologiczne, pragnienie wpływu na świat, troskę o czystość życia i nabożeństwa oraz podporządkowanie tradycji Pismu Świętemu.

[2] Anabaptyzm był radykalnym, zróżnicowanym denominacyjnie ruchem w łonie reformacji XVI wieku, którego naczelną cechą było odrzucenie chrztu niemowląt. Wyłonił się w Szwajcarii pośród zwolenników Thomasa Münzera (Müntzera). Ruch ten znalazł swoich zwolenników także w Niemczech oraz Holandii. Spadkobiercami anabaptystów byli menonici, naśladowcy Mennona Simonsa, których można było spotkać głównie w Stanach Zjednoczonych Ameryki (Opoka słownik). W nurcie anabaptystycznym przedkładano osobistą wiarę nad czystość doktryny, odcinano się od świata, proklamowano pacyfizm oraz nie do końca przyjmowano doktrynę o Trójcy.

 

 

————————————————————————————————————————————-

[1] Purytanom baptyści zawdzięczają: troskę o wykształcenie teologiczne, pragnienie wpływu na świat, troskę o czystość życia i nabożeństwa oraz podporządkowanie tradycji Pismu Świętemu.

[1] Anabaptyzm był radykalnym, zróżnicowanym denominacyjnie ruchem w łonie reformacji XVI wieku, którego naczelną cechą było odrzucenie chrztu niemowląt. Wyłonił się w Szwajcarii pośród zwolenników Thomasa Münzera (Müntzera). Ruch ten znalazł swoich zwolenników także w Niemczech oraz Holandii. Spadkobiercami anabaptystów byli menonici, naśladowcy Mennona Simonsa, których można było spotkać głównie w Stanach Zjednoczonych Ameryki (Opoka słownik). W nurcie anabaptystycznym przedkładano osobistą wiarę nad czystość doktryny, odcinano się od świata, proklamowano pacyfizm oraz nie do końca przyjmowano doktrynę o Trójcy.

 

Kidstuf

nabożeństwa

 

NIEDZIELNE NABOŻEŃSTWO

godz. 11:00, Morski Instytut Rybacki, ul. Kołłątaja 1, Gdynia

zobacz mapę >